Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): Türk Ceza Yargılamasında Bireyselleştirme Aracı
Giriş
Ceza adalet sistemlerinin temel hedefi yalnızca suçluyu cezalandırmak değil, aynı zamanda toplumsal barışı sağlamak ve bireyleri yeniden topluma kazandırmaktır. Bu bağlamda Türk ceza yargılamasında önemli bir yer tutan **Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)** kurumu, yargılama sonunda verilen cezanın belirli şartlar dahilinde açıklanmamasını sağlayarak bireyin geleceğini etkileyebilecek olumsuz sonuçların önüne geçmeyi amaçlamaktadır.Bu makalede, HAGB kurumunun hukuki dayanakları, uygulanma şartları, sonuçları ve uygulamadaki sorunlar ele alınacak, 5271 sayılı **Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK)** madde 231 çerçevesinde değerlendirme yapılacaktır.
Anahtar kelimeler: Hagb nedir?, CMK, Hagb şartlar ı nedir?, ceza avukatı, Samsun avukat
1. Hukuki Dayanak ve Kavramsal Çerçeve
1.1 HAGB'nin Tanımı
CMK m.231/5 uyarınca, mahkeme tarafından verilen bir mahkûmiyet hükmünün belirli koşullar altında hemen açıklanmaması ve sanığın belirli bir denetim süresine tabi tutulmasıdır. Bu sürenin sorunsuz geçmesi halinde hüküm hiç açıklanmamış sayılır ve dava düşer.
1.2 Hukuki Niteliği
HAGB, mahkûmiyet hükmünün varlığını kabul eden, ancak infazı erteleyen ve hukuken geçmişte işlenmiş bir suçun cezasız bırakılmasını sağlayan özel bir ceza muhakemesi kurumudur.
2. HAGB Uygulama Şartları
2.1 Ceza Sınırı
Yalnızca "iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da adli para cezası" içeren mahkûmiyetlerde uygulanabilir (**CMK m.231/5**). Bu sınır net olup, hâkimin takdir yetkisi bulunmamaktadır.
2.2 Sabıka Kaydı
Sanığın, daha önce **kasıtlı bir suçtan dolayı mahkûm olmamış** olması gerekir (**CMK m.231/6**). Taksirli suçlar bu değerlendirme dışında bırakılmıştır.
2.3 Kişisel ve Sosyal Özellikler
Hâkim, sanığın duruşmadaki tutum ve davranışlarını, sosyal geçmişini ve suçun tekrar etme ihtimalini değerlendirerek HAGB kararı verebilir. Bu değerlendirme "bireyselleştirme" ilkesi kapsamında yapılır.
2.4 Zararın Giderilmesi
Eğer suçtan doğan maddi bir zarar söz konusuysa, mağdurun uğradığı zararın sanık tarafından **tamamen giderilmesi** gerekir. Bu, çoğu zaman HAGB’nin uygulanmasının ön koşulu olarak öne çıkar.
2.5 Sanığın Rızası
HAGB, "sanığın açık rızasına" bağlıdır. Sanık bu kararı kabul etmezse mahkeme hükmü açıklar ve infaz yoluna gidilir.---
3. Denetim Süreci ve Yükümlülükler
3.1 Denetim Süresi
CMK m.231/8 uyarınca, sanık hakkında beş yıl süreyle denetim kararı verilir. Suç tarihinde çocuk olanlar için bu süre üç yıldır.
3.2 Yükümlülükler
Denetim süresince sanığa aşağıdaki yükümlülükler getirilebilir:
- Belirli bir meslek edinme veya kursa katılma,
- Eğitim kurumlarına devam,
- Belirli sürelerde kamu yararına çalışmak,
- Denetimli serbestlik tedbirlerine uymak.
Bu yükümlülükler denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından denetlenir.
4. HAGB'nin Sonuçları
4.1 Hüküm Açıklanmazsa
Denetim süresi boyunca sanık yeni bir suç işlemez ve yükümlülüklerini yerine getirirse, hüküm hiçbir zaman açıklanmaz ve **dava düşmüş** sayılır (CMK m.231/10). Bu durumda kişi, sabıka kaydına işlenmeyen bir süreci başarıyla tamamlamış olur.
4.2 Hüküm Açıklanırsa
Sanık denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işler ya da yükümlülüklere aykırı davranırsa, mahkeme daha önce ertelediği hükmü açıklar ve cezanın "infazı gündeme gelir"
5. Sonuç
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), ceza muhakemesi sürecinde kişilerin geleceğini doğrudan etkileyen ciddi bir karardır. Her ne kadar bu kurum, sanığa ikinci bir şans tanısa da; uygulanma şartları, denetim süreci ve doğurabileceği sonuçlar bakımından teknik ve karmaşık yönler taşır. Bu nedenle, HAGB hakkında doğru bilgiye ulaşmak ve hak kaybı yaşamamak adına bir ceza hukuku avukatına başvurmak büyük önem taşımaktadır. Profesyonel bir hukuki danışmanlık, sürecin hem sizin lehinize hem de yasal çerçeveye uygun biçimde yürütülmesini sağlayacaktır.
Avukat&Arabulucu
Behman Doğuhan BAYAT