İş Kazası: Hukuki Boyutu

 

1. Giriş

 

İş kazası, çalışma hayatının kaçınılmaz risklerinden biridir. İşverenin yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmemesi sonucunda meydana gelen iş kazaları, yalnızca bireysel bir sorunu değil, aynı zamanda toplumsal bir meseleyi de teşkil eder. Bu makalede iş kazası kavramı, ilgili kanun maddeleri ışığında hukuki açıdan ele alınacaktır.

​

Anahtar kelimeler : Samsun avukat, iş hukuku, iş kazası, tazminat, sürekli iş görmezlik ödeneği

 

2. İş Kazasının Tanımı ve Unsurları

 

2.1. Yasal Tanım

 

İş kazası kavramı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesi kapsamında tanımlanmıştır:

 

Madde 13 – İş kazası;

 

a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

 

b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş dolayısıyla,

 

c) Sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

 

d) Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

 

e) Sigortalının işverence sağlanan bir taşıtla işe gidiş gelişi sırasında,meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.

 

2.2. Unsurlar

 

•Çalışma ilişkisi, Yargıtaya göre de hizmet akdine dayanarak bir işveren tarafından çalıştırılan kimseler sigortaya bildirilsin ya da bildirilmesin sigortalı sayılır. (Y9HD., 27.5.1988, 4912/ 5332, YKD, Mart 1988, s.354-355).

 

•Kaza olayı

 

•Kazanın yukarıda belirtilen hallerde meydana gelmesi

​

•Fiziksel veya ruhsal bir zararın ortaya çıkması

 

3. İşverenin Sorumluluğu

 

3.1. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

 

Madde 4

 

– İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu çerçevede;

 

•Mesleki risklerin önlenmesi,

 

•Eğitim ve bilgilendirme yapılması,

 

•Gerekli organizasyonun sağlanması,

 

•Uygun araç ve gereçlerin temin edilmesi gibi yükümlülükleri vardır.

 

3.2. Borçlar Kanunu ve Tazminat Sorumluluğu 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu Madde 417:

 

İşveren, hizmet ilişkisinde, işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermekle yükümlüdür. İşyerinde sağlık ve güvenliğin sağlanması için her türlü önlemi almakla yükümlüdür.

 

İş kazası sonucunda zarar gören işçi, işverenin bu yükümlülüklerini yerine getirmediğini ispat ederse maddi ve manevi tazminat talebinde bulunabilir.

 

3. Örnek İş Kazaları

 

Örnek 1: İskele Güvenliği Olmayan İnşaatta Düşme

 

Olay: Bir işçi, bina dış cephesinde çalışırken güvensiz iskele nedeniyle 3. kattan düşerek ağır yaralandı.

 

Karar: İşverenin, gerekli iskele ve düşmeye karşı koruyucu tedbirleri almadığı tespit edildi.

 

Sonuç: İşveren %100 kusurlu bulundu, işçiye sürekli iş göremezlik geliri bağlandı ve manevi tazminata hükmedildi.

​

Örnek 2: İşe Gidiş Sırasında Servis Kazası

 

Olay: İşverenin sağladığı personel servis aracı, işe giderken trafik kazası yaptı. Bir çalışan yaralandı.

 

Karar: 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre bu olay iş kazası sayıldı.

 

Sonuç: SGK geçici iş göremezlik ödeneği bağladı. İşverenin tazminat sorumluluğu ise taşıma hizmetini aldığı taşeron firmaya yöneltildi.

 

Örnek 3: Koruyucu Ekipman Verilmeyen Marangoz Kazası

 

Olay: Bir marangoz, eldiven ve gözlük gibi koruyucu donanım verilmeden çalıştırıldı. Testere makinesiyle çalışırken parmaklarını kaybetti.

 

Karar: İşverenin temel iş güvenliği kurallarına uymadığı ve çalışana koruyucu ekipman temin etmediği tespit edildi.

 

Sonuç: Maddi ve manevi tazminat kararı çıktı. İşçinin %.. oranında iş göremezlik raporu doğrultusunda sürekli iş göremezlik geliri bağlandı.

 

Örnek 4: Yüksek Gerilim Hattına Temas Eden Elektrikçi 

 

Olay: Elektrikçi olarak çalışan bir işçi, yüksek gerilim hattına temassız izole edici sistemler kurulmadan gönderildiği şantiye sahasında çarpıldı. Ağır yaralandı.

 

Karar: Risk değerlendirmesi yapılmadığı ve işçinin uygun eğitimden geçirilmediği belirlendi.

 

Sonuç: İşveren %90 kusurlu bulundu. SGK tarafından sürekli iş göremezlik geliri bağlandı. Mahkeme, manevi ve maddi tazminata hükmetti.

 

4. İşçinin Hakları, Hukuki Sonuçlar ve Tazminatlar

 

4.1. Sosyal Güvenlik Hakları

 

•Geçici iş göremezlik ödeneği: Raporlu sürede SGK tarafından ödenir.

 

•Sürekli iş göremezlik geliri: Maluliyet oranına göre SGK tarafından bağlanır.

 

•Ölüm durumunda: Ölüm geliri ve cenaze yardımı bağlanır.

 

4.2. Hukuki Tazminatlar1.

 

Maddi Tazminat:

 

Tedavi giderleri

 

Kazanç kaybı

 

Gelecekten mahrum kalınan gelir

 

2.Manevi Tazminat:

 

Yaşam kalitesindeki düşüşe karşılık olarak talep edilir.

 

3.Destekten Yoksun Kalma Tazminatı:

 

Ölüm halinde, ölenin bakmakla yükümlü olduğu kişiler için talep edilir.

 

5. Ceza Hukuku Açısından İşverenin Sorumluluğu

 

Türk Ceza Kanunu Madde 85:“Taksirle bir kişinin ölümüne veya yaralanmasına sebep olan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” şeklindedir. İşverenin, gerekli iş güvenliği önlemlerini almaması durumunda, ölüm ya da yaralanma sonucunda ceza sorumluluğu da doğabilir. Savcılık tarafından gerekli görülmesi halinde soruşturma başlatılır.

 

6. Sonuç

 

İş kazalarının önlenmesi için sadece mevzuat yeterli değildir. Uygulamada denetimlerin artırılması, işverenlerin sorumluluklarını içselleştirmesi ve çalışanların bilinçlendirilmesi şarttır. Yargıtay kararları, işverenlerin en küçük ihmalinin dahi büyük sorumluluklar doğurabileceğini göstermektedir. Bu nedenle iş sağlığı ve güvenliği kültürünün toplumun her katmanında gelişmesi elzemdir. İş kazasından kaynaklı zararın tazmini için bu alanda uzman avukattan hukuki destek almak elzemdir. Aksi takdir maddi zarara uğranılması söz konusu olacaktır. 

​

​

Avukat&Arabulucu 

Behman Doğuhan BAYAT

​