İŞE İADE DAVASI: KANUNİ DÜZENLEME, HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Giriş:
İş güvencesi, modern iş hukukunun en önemli ilkelerinden biridir. İşverenin, keyfi şekilde iş akdini sona erdirmesinin önüne geçmek amacıyla getirilen iş güvencesi hükümleri, özellikle işe iade davası ile somut hale gelir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18 ila 21. maddelerinde düzenlenen bu dava türü, işçiye iş sözleşmesinin feshi sonrası belirli şartlar altında işe dönme hakkı tanır. Bu makalede, işe iade davasının hukuki dayanakları, dava şartları, süreci, örnek olaylar ve Yargıtay kararları ışığında kapsamlı bir inceleme yapılacaktır.
Anahtar Kelimeler: İşe iade, haksız fesih, geçersiz fesih, işe başlatmama, işe dönüş, Samsun avukat
1. Kanuni Düzenleme: İş Kanunu’nda İşe İade4857 Sayılı İş Kanunu, MADDE 18 - Feshin geçerli sebebe dayandırılması“Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, işveren tarafından feshedildiğinde, fesih geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.
”MADDE 20 – İşe iade davası açma süresi ve sonuçları “İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade davası açabilir. Mahkeme, feshin geçerli bir sebebe dayanmadığına karar verirse, işvereni işçiyi bir ay içinde işe başlatmaya veya işe başlatmaması halinde dört ila sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemeye mahkûm eder.”
2. İşe İade Davası Şartları:
İşe iade davası açılabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
Şartlar:
İşyerinde 30’dan fazla işçi çalışıyor olmalı (Tüm işyerleri toplamı dikkate alınır)
İşçinin en az 6 aylık kıdemi olmalı (Deneme süresi dahil edilir)
İş sözleşmesi belirsiz süreli olmalı (Süreli sözleşmelerde işe iade mümkün değildir)
İşverenin feshi geçerli nedene dayanmamalı (Performans, işyeri düzeni gibi nedenler şartlar var ise geçerli olabilir. Ancak işverenin sadece bu hususlara dayanması feshi geçerli kılmaz.)
İşçi 1 ay içinde dava açmalı (Bu süre kesindir)
3. İşe İade Süreci Nasıl İşler?
1.Fesih Bildirimi: İşveren, işçiyi yazılı olarak ve neden belirterek işten çıkarır.
2.Zorunlu Arabuluculuk: İşçi, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorundadır.
3.Dava Açılması: Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
4.Yargılama: Mahkeme feshin geçerli nedene dayanmadığını tespit ederse, işe iadeye karar verir.
5.İşe Başvuru: İşçi, kararın kesinleşmesinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak üzere başvurmalıdır.
6.İşe Başlatılmama: İşveren işe başlatmazsa, 4-8 aylık tazminat öder.
4. Yargıtay Kararları Işığında Değerlendirme
📌Yargıtay 9. HD, 2016/12513 E., 2019/5689 K. "İşçinin performans düşüklüğü gerekçe gösterilerek iş akdi feshedilmiştir. Ancak performans değerlendirmesi objektif kriterlere dayanmamaktadır. Bu nedenle fesih geçerli değildir. Davacının işe iadesine karar verilmiştir." Bu kararda, performansa dayalı fesihlerin somut verilerle ispatlanması gerektiği vurgulanmıştır.
📌Yargıtay 22. HD, 2014/29098 E., 2016/25715 K. "İşverenin ekonomik gerekçelerle yaptığı fesihte, işletmesel kararlar inandırıcı ve ölçülü bulunmamıştır. İşe iade kararı verilmiştir. "Bu içtihat, ekonomik gerekçelerin de mahkeme denetimine tabi olduğunu göstermektedir.
📌Yargıtay 9. HD, 2020/3193 E., 2020/15230 K."İşçi, sendikal faaliyeti nedeniyle işten çıkarılmıştır. Fesih açıkça sendikal nedenle olduğundan, işe iade kararı yanında sendikal tazminata da hükmedilmiştir." Sendikal nedenlerle fesih açık bir iş güvencesi ihlalidir ve hem işe iade hem tazminat sonucunu doğurur.
5. Uygulamalı Örnek Olay
Olay: Zeynep Hanım, 2 yıldır özel bir tekstil firmasında çalışmaktadır. İş sözleşmesi, "performans düşüklüğü" gerekçesiyle feshedilmiştir. Ancak performansa ilişkin herhangi bir belge yoktur. İşyerinde 70 kişi çalışmaktadır.
Değerlendirme:✔️•İşyerinde 30’dan fazla işçi çalıştığı ✔️•Zeynep Hanım’ın kıdemi 6 aydan fazla ✔️•Belirsiz süreli sözleşme ✔️•Fesih geçerli sebebe dayanmıyor.
✅Sonuç: Zeynep Hanım işe iade davası açabilir. Yargılama sonunda işverenin feshinin geçersiz olduğu kanaatine varılırsa işe iade kararı verilecektir.
6. İşveren Açısından Dikkat Edilmesi Gerekenler
•Fesih sebebi açık, yazılı ve kanıtlanabilir olmalıdır.
•İşçi savunması alınmadan yapılan fesihler geçersiz sayılabilir.
•İşe başvuru halinde işe başlatmama gerekçesi samimi olmalıdır.
•İşveren, işe başlatmıyorsa tazminat miktarını haklı bir şekilde belirlemelidir.
7.Sonuç:
İşe iade davası, işverenin fesih hakkını kötüye kullanmasının önüne geçmek amacıyla getirilen etkili bir hukuki mekanizmadır. Ancak bu davada başarı, hukuka uygun delil sunmaya ve sürelere dikkat etmeye bağlıdır. Gerek işçiler gerekse işverenler, süreci bilinçli yönetmek adına uzman avukat desteği alması son derece elzemdir.
Avukat&Arabulucu
Behman Doğuhan BAYAT